Uluslararası sanat dünyasının en prestijli etkinliklerinden biri olan Venedik Bienali, bu yıl arka arkaya gelen krizlerle sarsılıyor. İran’ın 61. Uluslararası Sanat Sergisi’ne katılmayacağı, etkinliğin bu hafta sonu halka açılmasına günler kala doğrulandı.
Organizatörler, serginin resmi sitesinde yayımladıkları kısa bildiride şunu ifade etti:
“61. Uluslararası Sanat Sergisi’ndeki ulusal katılımlar kapsamında, Koyo Kouoh küratörlüğündeki In Minor Keys (9 Mayıs–22 Kasım 2026) sergisine ilişkin olarak İran İslam Cumhuriyeti’nin katılmayacağı duyurulmuştur.”
Duyurunun ABD ile İran arasındaki kırılgan ateşkes sürecine denk gelmesi dikkat çekici olsa da açıklamada çekilme gerekçesiyle ilgili bir şey paylaşılmadı.
Süreç boyunca pavyon hakkında kamuoyuyla paylaşılan bilgi oldukça sınırlıydı. 4 Mart itibarıyla komisyon üyesi olarak İran Kültür Bakanlığı Görsel Sanatlar Ofisi Genel Müdürü Aydin Mehdizadeh Tehrani‘nin adının yer almasının ötesinde sergi içeriğine dair herhangi bir ayrıntı açıklanmamıştı.
İran, Venedik Bienali‘ne ilk kez 1956’da Pehlevi rejimi döneminde katıldı ve 1979 İslam Devrimi’ne dek bu katılım düzensiz olarak devam etti. 2003’te neredeyse otuz yıllık bir aradan sonra Bienal’e dönen İran o tarihten beri Uluslararası Sanat Sergisi’nde yer alıyor. 2024’te Of One Essence is the Human Race temasıyla İran’daki kadın hakları meselesini uluslararası bir merceğe koyan ülkenin bu yıl herhangi bir açıklama yapmadan çekilmesi kendi başına bir duruş sergiliyor.
İran’ın çekilmesi, 61. edisyonun açılışından önce biriken krizlere bir yenisini ekledi. Etkinlik, küratörü Koyo Koyouh’un geçen yıl 58 yaşında hayatını kaybetmesiyle ağır bir kayıpla başladı. Ardından organizatörlerin Rusya ve İsrail’i bienale davet etme kararıyla yoğun tepkilere maruz kaldı. 30 Nisan’da beş üyeli uluslararası jürinin toplu istifasının ardından organizatörler, jürinin boşluğunu doldurmak amacıyla Ziyaretçi Aslanları ödülünü devreye soktu. Bu sistemde Giardini ve Arsenale‘yi ziyaret edenler Bienal boyunca oy kullanabilecek ve sonuçlar 9 Mayıs yerine 22 Kasım‘da açıklanacak. Jürinin süreç dışında tuttuğu Rusya ve İsrail bu yeni sistemde oy almaya hak kazanmış olacak. Jüri değerlendirmesinden halk oylamasına geçişin demokratikleşme yolunda bir adım mı yoksa kurumsal bir savuşturma mı olduğu ise tartışmaya açık kalıyor.
