Mevsimler edebiyatta sadece atmosferi oluşturan bir unsur olarak gözükse de yer yer karakterin iç dünyasını yansıtarak anlatıda kendine özel bir yer ediniyor; hatta bazen kitabın bir karakteri gibi öne çıkabiliyor. Bu nedenle değişim, melankoli, içe dönüş ve nostalji gibi duygularla özdeşleşen sonbahar, bazı kitaplarda yalnızca bir fon olarak değil, anlatının ruhunu belirleyen bir unsura dönüşüyor. Bu seçkide, dünya edebiyatında önemli bir yeri olan ve sonbaharın hüzünlü atmosferini sayfalarına taşıyan kitapları bir araya getirdik.

1- Günden Kalanlar

Seçkimizin ilk kitabı olan Kazuo Ishiguro‘nun 1989 yılında yayımlanan Günden Kalanlar romanı, 1956 yılı İngiltere’sinde, görkemli bir malikanede geçiyor. Bu malikanede bir lordun yanında görev alan Stevens, işine oldukça bağlı, duygularının hayatına yön vermesine izin vermeyen bir uşaktır. Stevens bir gün Darlington Hall’un yeni sahibi Mr. Farraday’in tavsiyesiyle işine ara verir ve yıllar önce birlikte çalıştığı Bayan Kenton’ın mektubu üzerine onu ziyaret etmek üzere bir seyehate çıkar. Gezintide geçmişini, babasını ve eskiden görev aldığı malikanedeki yaşamını hatırlayınca hayatını yeniden gözden geçirmeye başlar. Pişmanlıkların, ifade edilmemiş duyguların ve suskunlukların romanı Günden Kalanlar, okuyucuya sonbaharın o melonkolik havasını derinden hissettiriyor. Stevens‘ın seyehatiyle birlikte, yağan yağmurun ve fırtınalı havaların arasında, biz de geçmişe yolculuk ediyoruz. Roman, aynı zamanda Kazuo Ishiguro‘ya 1989 yılında Man Booker Prize ödülünü kazandırdı; daha sonrasında ise Ishiguro, 2017 yılında Nobel Edebiyat Ödülü‘ne layık görüldü.

2- Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği

Seçkimize Milan Kundera‘nın, adeta Prag sokaklarında dolaşıyor hissi veren Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği romanıyla devam ediyoruz. 1984 yılında yayımlanan roman, 1968 yılında Sovyetler Birliği‘nin Çekoslovakya‘yı işgalini arkaplanına alırken, dört karakter arasında değişen aşk ve arkadaşlık dinamiklerine odaklanıyor. Buğulu Prag caddelerinde geçen roman, aynı zamanda kimlik arayışı ve varoluşsal boşluk gibi felsefi konulara da değiniyor. “Hafifliği” sonbaharın geçiciliği anımsatan hüznüyle birleştiriyor. Film uyarlamasının başrollerinde Daniel Day-Lewis ve Juliette Binoche gibi ünlü isimlere yer veren bir film uyarlaması da bulunuyor. Ayrıca film, 1989 yılında BAFTA Ödülleri‘nin En İyi Senaryo ödülünü kazanmıştı.

3- Renksiz Tsukuru Tasaki’nin Hac Yılları

2013 yılında yayımlanan Renksiz Tsukuru Tasaki’nin Hac Yılları, lise yıllarında yakın arkadaş grubu tarafından hiçbir açıklama yapılmadan bir anda dışlanan ve bu olaydan sonra hayatı altüst olan 36 yaşındaki Tsukuru Tazaki’nin geçmişle yüzleşmesini anlatıyor. Japonya’dan Finlandiya’ya uzanan bu yolculuğun merkezinde Tsukuru’nun içsel hesaplaşmaları yer alırken, sonbahar mevsimi de karakterin içe dönüşünün bir simgesi hâline geliyor. Sonbahar, burada Tsukuru‘nun yalnızlığını, melankolisini ve içe dönüklüğünü yansıtan bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Tıpkı mevsim kışa dönerken geçmişin açığa çıkması gibi, sonbaharın bitişiyle gerçekler gün yüzüne çıkıyor. Kayıp, yas ve değişim temaları etrafında dönen roman, sonbaharın beraberinde getirdiği geçicilik ve dönüşüm hissini Tsukuru’nun kendi geçmişine doğru çıktığı yolculukla buluşturuyor. Romanın adına da ilham veren Franz Liszt’in Hac Yılları eseri ise Tsukuru’nun yolculuğuna eşlik eden önemli motiflerden biri. Murakami’nin romanı kaleme alırken dinlediğini söylediği eserdeki şarkı Le mal du pays, geçmişe ve geride bırakılan yerlere duyulan özlemi çağrıştırırken Tsukuru’nun yıllar sonra geçmişine dönüşüyle de örtüşüyor. Ayrıca kitap, Penguin Random House‘un verilerine göre, 2013’te Japonya‘da yayımlandığında büyük bir olaya dönüşerek ilk haftasında bir milyondan fazla satış gerçekleştirdi.

4- Deniz Feneri

Virginia Woolf’un 1927’de yayımlanan Deniz Feneri romanı, Ramsay ailesinin İskoçya’daki Skye Adası’ndaki yazlık evlerinde geçirdikleri zaman dilimleri etrafında şekilleniyor. Romanın başlangıcında küçük James Ramsay deniz fenerine gitmeyi umut ediyor; annesi Mrs. Ramsay bunun mümkün olabileceğini söylerken babası Mr. Ramsay havanın kötü olacağını söyleyerek bu fikre karşı çıkıyor. Bu son derece basit bu olaydan sonra roman, aile ilişkileri, sevgi, evlilik, sanat ve zaman üzerine bir sorgulamaya dönüşüyor. Deniz Feneri, zamanın elimizde olmadan akıp gideceği fikrini küçük anlar üzerinden okuyucuya hissettirirken aynı zamanda dünyadaki değişimin kontrolümüzde olmadığını hatırlatıyor. “Time Passes” bölümünde yaklaşık on yıllık bir zaman dilimini işleyen roman, mevsimlerin dönüşümünü zamanın geçişinin bir parçası hâline getiriyor. Sonbaharın geçiciliğiyle örtüşen bu atmosfer, Ramsay ailesinin hatıralarıyla daha da belirginleşiyor. Böylece Woolf, doğadaki değişim ile insan yaşamındaki değişimi yan yana getirerek sonbaharın melankolisini zaman, hafıza ve kayıp üzerinden hissettiriyor. Roman her ne kadar İskoçya’daki Skye Adası’nda geçse de hikâyenin arka planında Woolf’un kendi çocukluğunun izlerinin bulunduğunu söylememiz mümkün. Çocukken yazları ailesiyle Cornwall’daki Talland House’da geçiren Woolf, Deniz Feneri’nin coğrafyasını büyük ölçüde St. Ives’tan esinlenerek kurarken, romandaki deniz fenerinin ardında da çocukken ziyaret ettiği Godrevy Deniz Feneri bulunuyor.

5- Franny ve Zooey

J. D. Salinger’ın daha önce The New Yorker dergisinde yayımlanan ve ilk kez 1961’de tek kitap halinde bir araya getirilen Franny ve Zooey adlı iki uzun öyküsü, Glass ailesinin en küçük iki üyesi Franny ve Zooey üzerinden modern yaşamın yarattığı yabancılaşmayı, anlam arayışını ve bireyin kendisiyle ve toplumla çatışmasını ele alıyor. Güneşli ama soğuk bir Cumartesi gününde başlayan hikâyede Franny, üniversite çevresinin hırslarından, entelektüel gösterişinden ve insanların kendilerini kanıtlama çabasından giderek uzaklaşırken kendi varoluşsal sorgulamalarının içine çekiliyor. Yazdan geçiş döneminde sonbaharın insanı dış dünyayadan çekip alarak içe döndürmesi gibi Franny de alıştığı hayatın gürültüsünden uzaklaşarak kendiyle baş başa kalıyor. Salinger böylece sonbaharın melankolisini yalnızca bir arka plan olarak değil, Franny’nin yabancılaşma ve anlam arayışına eşlik eden bir geçiş dönemi olarak kullanıyor.