SEDNA’nın hikâyesi, iki kız kardeşin çocukluklarından bugüne taşıdıkları meraklarını ve farklı alanlardaki birikimlerini ortak bir üretime dönüştürmesine dayanıyor. Döküm cam ve alaşım metalleri tamamen el işçiliğiyle şekillendiren ikili, sanat, tasarım ve zanaatin kesişiminde “giyilebilir heykeller” üretiyor. Cam parçaların üretiminde kullanılan kalıplar, eser çıkarılırken kırıldığı için her parça tek ve yeniden üretilemiyor.
İlk koleksiyonunu ArtSümer’de sergileyen SEDNA, bugün Troya’nın hafızasından ilham alan “İz” ve “Taç” adlı iki eseriyle 10. Çanakkale Bienali’nde yer aldı. Kız kardeşlik, dişil güç ve yaşamın bıraktığı izler etrafında şekillenen eserler, 20 Kasım’a kadar Troya Müzesi’nde sergilendi.

SEDNA, farklı alanlardaki birikimlerinizin yanı sıra iki kız kardeşin ortak hafızasından doğuyor. Birlikte üretmeye başladığınızda, birbirinizin yaratıcı dünyasında daha önce fark etmediğiniz neler keşfettiniz?
SENA: SEDNA bizim hayatımıza adeta sızdı. Farkına bile varmadan bir markaya dönüştü. Ben şahsen ablamın ne kadar marifetli, güçlü bir gustosu ve ince bir zevki olduğunu her zaman biliyordum. Fakat ortaya çıkmayı bekleyen böylesine büyük bir yeteneği olduğunun farkında değildim.
Ailemizde her kuşaktan zanaatkârlar ve sanatçılar var. DNA’mızda el becerisi ve marifet muhakkak var ama ablamdan çıkan cevher gerçekten beni de hayrete düşürdü!
Birbirimizi çok iyi tanıdığımızı düşünürken, birlikte üretmenin bize birbirimizin henüz keşfetmediğimiz yönlerini de gösterdiğini fark ettik. Her ikimiz için de çok keyifli, heyecan verici bir süreç.
SEDA: Aslında birbirimizin yaratıcı dünyasına hiçbir zaman yabancı değildik. Çocukluğumuzdan beri birbirimizin meraklarını, ilgi alanlarını ve üretimlerini yakından takip ettik. Ancak birlikte üretmek, birbirimizi tanımaktan çok farklı bir deneyim oldu.
Birlikte çalışmaya başladığımızda, birbirimizin düşünme ve üretme biçimlerini çok daha yakından keşfettik. Birimizin aklına gelen küçük bir fikir ya da ayrıntı, diğerimizin bakış açısıyla bambaşka bir yere gidebiliyor. Bazen birimiz diğerinin hiç düşünmediği bir olasılığı görebiliyor, bazen de birbirimizi yeni malzemeler ve teknikler denemeye cesaretlendiriyoruz.
Sanırım benim için en büyük keşif, birlikte üretmenin ikimizin de hayal gücünü ve yaratıcılığını ne kadar özgürleştirdiğini görmek oldu. Zamanla fikirlerin kime ait olduğunun önemini kaybettiği, birbirimizin birikimlerinden ve hayal dünyasından beslenerek kendi sınırlarımızı aştığımız ortak bir yaratım alanı oluştu. SEDNA’nın kendine özgü dili de bu karşılıklı etkileşimle gelişmeye devam ediyor.
Camı kalıptan çıkarırken kalıbın kırılması, üretimin içine geri dönüşü olmayan bir an yerleştiriyor. Bu aşama, eserle kurduğunuz ilişkiyi nasıl etkiliyor; malzemenin beklenmedik sonuçlarına ne kadar alan bırakıyorsunuz?
SENA: Uzun yıllara dayanan sanat pratiğim sayesinde her parçanın tek olmasına zaten alışkınım. Baskı tekniği dışında serileştirdiğim hiçbir işim olmadı.
Camın heyecanı ise bambaşka. Her malzeme kendi içinde uzun bir yolculuk ve çokça deneyim gerektiriyor. Her seferinde bir sürprizle karşılaşabiliyoruz. Bazen cam az geliyor, bazen fazla… Bazılarına müdahale edebiliyoruz, bazen de ortaya çıkan parça SEDNA için kullanıma uygun olmuyor ve öylece bir köşede oturuyor.
Bunların hepsi sanat üretiminin doğasının bir parçası. Malzemenin kendine özgü davranışlarını tanımak, beklenmedik sonuçlarıyla karşılaşmak ve onlardan öğrenmek de bu sürecin bir parçası.
SEDA: Benim için kalıbın kırıldığı an, üretim sürecinin en heyecan verici anlarından biri. Günlerce, bazen haftalarca üzerinde çalıştığımız bir formun camda nasıl hayat bulduğunu ilk kez o anda görüyoruz. Hem büyük bir merak hem de biraz endişe var. Çünkü o an geri dönüşü olmayan bir an; aynı kalıbı, dolayısıyla aynı parçayı bir daha birebir yaratmamız mümkün değil.
Aslında bu belirsizlik camla çalışmayı bizim için bu kadar özel kılan şeylerden biri. Ne kadar planlasak ve özen göstersek de malzemenin kendi karakteri ve bize sunduğu sürprizler var. Bazen beklemediğimiz bir sonuç, yeni bir fikrin başlangıcı olabiliyor.
Sanırım bu süreç bize kontrolü biraz bırakmayı, beklenmedik olana açık olmayı ve her parçanın kendine özgü karakterini keşfetmeyi öğretiyor. Her eserin biricik olmasını da bu yolculuğun en değerli yanlarından biri olarak görüyorum.

“İZ” ve “TAÇ”ın Troya Müzesi’nde sergilenmesi ve bienalin “Medcezir” temasıyla buluşması, eserlerin anlamını nasıl etkiliyor?
SENA: SEDNA’yı bienale davet ederek ilk adımı küratörümüz sevgili Yasemin Ülgen attı. İZ ve TAÇ’ın hikâyeleri de Çanakkale’nin kumsalları ve Troya Müzesi’yle kurduğumuz ilişkiyle başladı. Müzedeki arkeolojik eserlerden, sembollerden ve bahçesindeki doğadan topladığımız izleri kendi yaşantılarımız ve ortak hafızamızla birleştirdik.
Bienalin “Medcezir” teması da bizim için çok anlamlıydı. Su ve denizle ikimizin de çocukluğumuzdan beri çok güçlü bir bağı var. İZ’de denizin dalgalarından, suyun bıraktığı izlerden ve kendi içimizde yaşadığımız gelgitlerden yola çıktık. TAÇ’ta ise yaşamın döngüsünü, doğanın sürekliliğini ve kendi hayatlarımızdaki dönüşümleri ele aldık.
Bu iki parçanın, ilham aldıkları eserlerin ve sembollerin bulunduğu Troya Müzesi’nde sergilenmesi bizim için çok özel. Binlerce yıl öncesinden bugüne ulaşan nesnelerle, onların bizde bıraktığı izlerden doğan eserlerimiz aynı mekânda buluştu. Hatta duyduğumuza göre bazı müze ziyaretçileri İZ ve TAÇ’ı arkeolojik eserlerle karıştırıyor, Troya Hazineleri’ne ait parçalar olduklarını düşünüyorlarmış. Bunu duymak bizi hem şaşırttı hem de çok mutlu etti. Binlerce yıl öncesine ait bir hafızadan beslenen eserlerimizin, o hafızanın bir parçasıymış gibi algılanması bizim için çok anlamlı.
SEDA: Arkeolojiye, geçmişten bugüne ulaşan nesnelere ve onların taşıdığı hikâyelere her zaman büyük bir merak duydum. Koleksiyonerlik de benim için geçmişle bugün arasında bağ kurmanın, farklı kültürleri ve yaşam biçimlerini keşfetmenin bir yolu oldu.
Bu nedenle kendi yarattığımız eserlerin, yıllardır hayranlıkla incelediğim arkeolojik nesnelerle aynı müzede sergilenmesi benim için çok özel bir deneyim. Bir zamanlar başka insanların elleriyle şekillendirilmiş, onların hayatlarından izler taşıyan nesnelerin bugün hâlâ bize hikâyeler anlatabiliyor olması beni her zaman çok etkilemiştir.
İZ ve TAÇ’ın da kendi yaşantımızdan, hafızamızdan ve bu coğrafyadan beslenerek ortaya çıkması, ardından Troya Müzesi’nde yerini alması, geçmişle bugün arasında kurmaya çalıştığımız bağı benim için daha da anlamlı kıldı.
Sanırım beni en çok heyecanlandıran düşünce, binlerce yıl önce yaratılmış bir nesnenin bugün bizde yeni bir fikre dönüşebilmesi. Belki de sanatın en güzel yanlarından biri bu; zamanlar ve insanlar arasında hiç bitmeyen bir alışveriş yaratması.

Takı tasarımcılığı ve koleksiyonerlik deneyiminiz, nesnelerle farklı yakınlıklar kurmanıza imkân tanıyor. Bir nesneyi toplama ve koruma arzusuyla yeni bir eser yaratma isteği, SEDNA’da birbirini nasıl besliyor?
SEDA: Koleksiyonerlik benim için her zaman bir öğrenme ve keşfetme biçimi oldu. Bir nesneyi yalnızca estetik özellikleri nedeniyle değil, ait olduğu kültür, taşıdığı hikâye, üretildiği dönem ve onu yapan insanlarla kurduğu bağ nedeniyle de merak ediyorum. Bazen küçücük bir cam boncuk ya da geçmişten günümüze ulaşmış bir obje, bize yüzlerce yıl öncesinin yaşamına dair çok şey anlatabiliyor.
Yıllar boyunca müzelerde, antikacılarda, Kapalıçarşı’da ve seyahatlerimde karşılaştığım nesneler, farklı kültürlerin malzemelere, sembollere ve süslenme biçimlerine nasıl anlamlar yüklediğini keşfetmemi sağladı. Bu merak zamanla yalnızca nesneleri toplamakla sınırlı kalmadı; onların nasıl yapıldığını, hangi tekniklerin kullanıldığını ve ardındaki düşünceyi de anlamak istedim.
Sanırım koleksiyonerlikle yaratma isteği benim için tam da burada buluşuyor. Bir yandan geçmişten gelen nesneleri ve hikâyelerini korumak, diğer yandan onlardan öğrendiklerimi kendi yaratıcı dünyamda yeniden yorumlamak istiyorum. SEDNA’da geçmişi tekrar etmeye çalışmıyoruz; onun bizde uyandırdığı merakı, duyguları ve düşünceleri bugünün diliyle yeni eserlere dönüştürüyoruz.
Aslında bir nesneyi koruma arzusuyla yeni bir eser yaratma isteği birbirine çok yakın. İkisinin de temelinde merak, keşfetme ve bir hikâyeyi geleceğe taşıma arzusu var.
TAÇ”ta Troya Müzesi’nin bahçesinden toplanan bitkilerle kendi yaşam döngülerinizi anlatan cam sahneler bir araya geliyor. Troya’nın tarihsel hafızasıyla kişisel tarihiniz arasında bağ kurarken hangi ayrıntılar size yol gösterdi?
SEDA: TAÇ üzerinde çalışırken bizi en çok düşündüren şeylerden biri yaşamın döngüselliği ve bu döngü içinde biriktirdiğimiz izlerdi. Troya’nın binlerce yıllık geçmişi, farklı uygarlıkların üst üste bıraktığı katmanlar ve bütün bu değişime rağmen doğanın varlığını sürdürmesi bizim için çok etkileyiciydi.
Troya Müzesi’nin bahçesinden topladığımız bitkiler bu nedenle eserin önemli bir parçasına dönüştü. Toprağın hafızasını, doğanın sürekliliğini ve yaşamın kendini yenilemesini temsil ediyorlardı. TAÇ’ın tepesindeki güneş ise yaşamın kaynağını, doğumu ve yeniden doğuşu simgeliyor.
El yapımı cam sahnelerde ise Sena’yla kendi yaşam döngümüzü anlattık. Çocukluğumuzdan başlayarak farklı yollar izlememizi, kendi hayatlarımızı ve ailelerimizi kurmamızı, anneliği ve yıllar sonra yeniden bir araya gelerek birlikte üretmemizi… Her sahne kişisel hafızamızdan bir iz taşıyor.
Ancak bu anlatı yalnızca bizim hikâyemizle sınırlı değil. Kendi yaşamımızdan yola çıkarak kadınların kuşaklar boyunca taşıdığı deneyimlere, ortak hafızasına ve kız kardeşliğin evrensel bağına uzanıyor.
Aslında Troya’nın tarihsel hafızasıyla kendi hikâyemiz arasında kurduğumuz bağ da burada ortaya çıkıyor. Zaman değişse, hayatlar farklılaşsa da yaşamın temel döngüleri devam ediyor. TAÇ, kişisel hafızamızın, geçmişten bugüne taşınan izlerin ve Doğa Ana’nın sunduğu zenginliklerin bir araya geldiği bir eser oldu.

Güncel sanat pratiğinizden bedende taşınabilen eserlere geçerken, bedenin varlığı düşünme ve üretme biçiminizi nasıl etkiledi?
SENA: Benim için sanat üretimi aynı zamanda bedensel bir eylem. Ellerimle şekillendirdiğim her heykelde bedenimin de bir izi var. Malzemeyle kurduğum ilişki yalnızca düşünsel ya da duygusal değil, aynı zamanda fiziksel. Bedenim, hislerim ve hafızam üretim sürecinde birbirinden ayrı değil.
Bu nedenle kendi ellerimizle şekillendirdiğimiz bir heykelin, bu kez bir başka bedenin üzerinde taşınabilmesi benim için ayrıca özel bir anlam taşıyor. Beden aracılığıyla ortaya çıkan bir eser, yeniden bedenle buluşuyor. SEDNA’da beni en çok heyecanlandıran şeylerden biri de bu.
Elbette bu yeni ölçek, formun ağırlığını, dengesini, hareketini ve bedenle kurduğu fiziksel ilişkiyi de düşünmemi gerektiriyor. Ancak benim için asıl değişim teknik olmaktan çok, eserin var olma biçimiyle ilgili.
Bir heykelin bir mekânda kendi yaşamını sürdürmesiyle, bir insanın bedeninde onunla birlikte hareket etmesi arasında çok farklı bir ilişki var. SEDNA sayesinde sanat üretimimde bedenin hem yaratan hem de taşıyan olarak var olduğu yeni bir alan keşfettim.
“İz”de denizin kumda bıraktığı izlerle bedenin ve ruhun hafızası arasında bir bağ kuruluyor. Sizin için kişisel bir deneyimin bir forma dönüşmesi nasıl gerçekleşiyor; anlatmakla sezdirmenin sınırını nerede kuruyorsunuz?
SENA: İZ aslında baştan sona ablamın elinden çıkma bir parça. Bienalin “Medcezir” temasını duyar duymaz bu parçanın eskizleriyle geldi. Tabii ki birlikte üzerinde konuştuk, üretim sürecinde her parçada yaptığımız gibi birbirimize fikirlerimizi aktardık, aramızda paslaştık. Ben de elbette İZ ile kendi kalbimden bir ilişki kurdum. Ama bu eser, ablamın denize ve yüzmeye olan büyük sevdasından, suyun onun ruhunda bıraktığı izlerden doğdu.
Benim kendi sanat pratiğimde de kişisel deneyimler, hisler, rüyalar ve hafıza önemli bir yer tutuyor. İşlerime önceden belirlediğim bir konu ya da anlatmak istediğim bir hikâyeyle başlamıyorum. Bazen bir görüntü, bazen bir his, bazen de çok eski bir hatıra kendiliğinden bir forma dönüşmeye başlıyor.
Anlatmakla sezdirmenin arasında bilinçli olarak çizdiğim bir sınır yok. Zaten işlerimin bütün hikâyesini anlatmak gibi bir isteğim de yok. Benim için önemli olan, üretirken hissettiğim şeyin bir şekilde o forma geçmesi. İzleyicinin ya da parçayı taşıyan kişinin de kendi hafızası ve hisleriyle o eserle başka bir bağ kurabilmesi.
Bir eserin herkese aynı şeyi anlatması gerekmiyor. Anlatmak, ister istemez eseri benim kişisel hafızamla ve bakış açımla sınırlandırabiliyor. Oysa hislerimiz çok daha özgür ve birbirinden farklı. İzleyicinin hiçbir açıklamaya ihtiyaç duymadan, eserde kendine ait bir şeyler hissedebilmesi bana çok daha anlamlı geliyor.
Zaten ürettiğim tüm parçaların dünyaya ait olduğuna inanıyorum. Her parçanın kendine has bir enerjik bütünlüğü var. Kimde karşılığını buluyorsa o kişiye ya da mekâna doğru kendi yolculuğuna çıkıyor.




