İstanbul Tiyatro Festivali: Hafıza, Beden, Dil ve Değişen Dünya -
1_THE BIG CRYING ©Rahi Rezvani_online_7.

İstanbul Tiyatro Festivali: Hafıza, Beden, Dil ve Değişen Dünya

İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın (İKSV) düzenlediği İstanbul Tiyatro Festivali, bu yıl 30. edisyonuyla 22 Ekim-3 Aralık tarihleri arasında gerçekleştiriliyor.

/

Mehmet Birkiye küratörlüğündeki İstanbul Tiyatro Festivali, altı uluslararası ve on bir yerli olmak üzere 17 yapımı İstanbul’un farklı sahnelerine taşıyor. Programın dikkat çeken başlıkları arasında hafıza, dil, kimlik, kadınların toplumsal konumu, savaş ve görünmeyen emek yer alıyor. Festivalin 2026 edisyonu, aynı zamanda Birkiye‘nin üç yıllık küratörlük döneminin son yılı.

1989 yılında başlayan İstanbul Tiyatro Festivali, 30. edisyonunda yalnızca yerli ve uluslararası yapımları bir araya getiren bir etkinlik olarak değil, farklı sahne dillerinin ve güncel meselelerin karşılaştığı bir programla karşımızda. Bu yılın seçkisinde klasik edebiyat uyarlamalarından çağdaş dansa, kukla tiyatrosundan mekâna özgü performanslara kadar farklı üretim biçimleri bulunuyor.

İstanbul Tiyatro Festivali’nin programına bakıldığında, tek bir temanın bütün yapımları bir arada tuttuğunu söylemek güç. Bununla birlikte hafıza, kimlik, dil ve toplumsal dönüşüm gibi başlıkların farklı oyunlarda tekrarlandığı görülüyor. Özellikle geçmişle kurulan ilişki, kişisel hikâyelerin toplumsal ve politik bağlamla kesişmesi ve bireyin günümüz dünyasındaki konumu programın belirgin izlekleri arasında.

Bir bebek evi. Tomas Lauvland Pettersen.

Uluslararası Seçkide Görünmeyen Emek ve Savaşın Gölgesi

Dyson
Dyson Mobil

Festivalin 22 Ekim’deki açılışını Caroline Guiela Nguyen‘in yazıp yönettiği Lacrima yaptı. Fransa’daki Théâtre National de Strasbourg‘un direktörlüğünü yürüten Nguyen‘in bu yapımı, Paris‘teki bir modaevinden Alençon‘daki dantel atölyelerine ve Mumbai‘deki nakış ustalarına uzanan bir üretim zincirini izliyor.

Bir İngiliz prensesinin düğünü için hazırlanan gelinliğin üretim sürecinden hareket eden oyun, yüksek modanın estetik dünyasının arkasındaki emeği ve üretim koşullarını sahneye taşıyor. Fransızca, Tamilce, İngilizce ve Fransız İşaret Dili kullanılan yapım, farklı coğrafyalarda çalışan insanların hayatlarını ortak bir üretim süreci üzerinden bir araya getiriyor. Lacrima, 2024 Avignon Festivali’ndeki prömiyerinin ardından Avrupa ve Kuzey Amerika‘daki önemli sahnelere konuk oldu.

Uluslararası programın bir diğer dikkat çekici yapımı, Dmitry Krymov‘un yazıp yönettiği Requiem. Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde kaleme alınan eser, savaşın insan hayatında bıraktığı izlere odaklanan yapımlar arasında yer alıyor.

İngiliz yazar Suzie Miller‘ın yazdığı, Nagihan Gürkan‘ın yönettiği Anna K ise 18-19 Kasım tarihlerinde Alan Kadıköy’de sahnelendi. Miller, daha önce Prima Facie ile uluslararası alanda tanınmıştı. Anna K, Tolstoy‘un Anna Karenina romanından hareketle günümüzün dijital kamusal alanına bakıyor. Başarılı bir televizyon habercisinin özel hayatına ilişkin kararlarının sosyal medyada bir linç kampanyasına dönüşmesini anlatan oyun, kadınların özel hayatlarının nasıl kamusal yargılamaya açıldığını ele alıyor. Böylece klasik edebiyatın trajik kadın karakteri, günümüzün sosyal medya kültürü içinde yeniden yorumlanıyor.

LA CRIMA. Caroline Guiela Nguyen. Jean Louis Fernandez.

Uluslararası seçkideki bir başka yapım, Ramesh Meyyappan ve George Mann imzalı Veda Ritüeli. Birleşik Krallık merkezli Ad Infinitum topluluğunun üretimi olan gösteri, doğuştan sağır bir adamın, işaret dilini öğrenmemiş babasının ölümünün ardından gerçekleştirdiği vedayı konu alıyor. Sözsüz performans üzerinden iletişim, aile ilişkileri, kayıp ve işaret dili gibi konulara odaklanıyor.

J. M. Coetzee‘nin edebiyat ve etik üzerine düşüncelerini sahneye taşıyan Elizabeth Costello da festivalin uluslararası programında yer aldı. Saim Güveloğlu‘nun uyarladığı yapım, edebiyatın insanın dünyayla ve diğer canlılarla kurduğu ilişkiye dair sorularını tiyatroya taşıyor.

Bellek, Arşiv ve İstanbul’un Geçmişi

Bu yılın yerli yapımlarında geçmişle kurulan ilişki ve kültürel belleğin yeniden ele alınması öne çıkan başlıklardan.

Murat Gülsoy‘un romanından Müge Oskay‘ın uyarladığı, Mehmet Birkiye‘nin yönettiği Ve Ateş Bizi Tüketiyor, hafıza ve kimlik ilişkisini merkeze alıyor. Gece İstanbul’unda kaybolan yaşlı bir adamın izini süren anlatı, geçmişle bugün arasındaki sınırları araştırıyor. Mask ve kukla tiyatrosunun olanaklarından yararlanan yapım, romanın anlatı dünyasını sahneye taşıyor.

Çiğdem Erdöl‘ün yazdığı, Elif Sözer ve Zeynep Özden‘in yönettiği Sanatçısı Belirsiz İvi Buradaydı ise İstanbul‘un kültürel belleğinde unutulmuş bir ressamın hikâyesine odaklanıyor. 1964 sürgününden sonra kentin kültürel hafızasından silinen İvi Stangali‘nin hikâyesini yeniden gündeme getiren çalışma, kadın sanatçıların tarihsel görünürlüğü meselesini de içeriyor.

Bir Çeyiz Sözleşmesi de arşiv belgelerinden hareketle oluşturulan yapımlar arasında. Elif Özge Maltepe‘nin yazdığı, Murat Daltaban‘ın yönettiği çalışma, 19. yüzyıldan kalan bir çeyiz senedini sahneye taşıyor. Yapımın Yeniköy’deki Panayia Rum Ortodoks Kilisesi‘nde gerçekleştirilmesi, belgenin ortaya çıktığı tarihsel ve mekânsal bağlamı gösterinin bir parçası haline getiriyor.

Taldans‘ın En Son Neyi Unuttuğumu Hatırlamıyorum adlı çalışması da geçmişte üretilmiş bir sahne işinin bugünün bedenleriyle yeniden ele alınması üzerine kurulu. Yaklaşık otuz yıl önce arşivlenmiş bir çalışmanın yeniden gündeme gelmesi, sahne sanatlarında arşiv ve performans arasındaki ilişkiyi tartışmaya açıyor.

Requiem. Domas Rimeika.

Festivalin İstanbul‘la kurduğu ilişki yalnızca tarihsel belgelerle sınırlı değil. Murat Mahmutyazıcıoğlu‘nun yazıp yönettiği İstanbul Mon Amour: Aşk > Nefret < Aşk, beş yıl önce başlayan İstanbul hikâyesini bu kez Kadıköy üzerinden sürdürüyor. Kentin değişen dokusunu, sokaklarını ve insan ilişkilerini farklı hikâyeler aracılığıyla ele alan yapım, 21-22 Kasım tarihlerinde izleyiciyle buluştu.

Kadın hikâyeleri ve sahnedeki yeni anlatım biçimleri

Festivalin altı yıldır sürdürdüğü Bu İşte Bir Kadın Var seçkisi, kadınların sahne sanatlarındaki üretimlerini ve kadın hikâyelerini görünür kılmayı amaçlıyor. Bu yıl seçkide Bir Bebek Evi ve Sanatçısı Belirsiz İvi Buradaydı yer aldı.

Henrik Ibsen‘in Bir Bebek Evi adlı eseri, Yngvild Aspeli ve Paola Rizza‘nın kukla tiyatrosu üzerinden geliştirdiği yorumla festival programına dahil edildi. Nora’nın evlilik, toplumsal roller ve bireysel özgürlük üzerine kurulu hikâyesi, bu kez kukla tiyatrosunun ifade olanaklarıyla ele alınıyor.

Kadınların kamusal alandaki temsili ve özel hayatları üzerindeki toplumsal denetim ise Anna K‘nın temel meselelerinden biri. Böylece farklı coğrafyalardan gelen yapımlar, kadın deneyiminin değişen tarihsel ve toplumsal koşullardaki karşılıklarını aynı festival programında buluşturuyor.

Language No Broblem. Boris Breugel.

Çağdaş Dansın İki Farklı Kuşağı: Rüzgâr Ağacı ve NDT 2

Festivalin dans programında iki yapım özellikle dikkat çekiyor.

Fernando Melo‘nun Rüzgâr Ağacı, İstanbul Devlet Opera ve Balesi ile MDTistanbul işbirliğinde gerçekleştirildi. Danish Dance Theatre için tasarlanan koreografinin MDTistanbul dansçıları tarafından yorumlanması, uluslararası bir koreografik çalışmanın yerel dansçılarla yeniden üretilmesine örnek oluşturuyor. Yapım, İKSV Genç Sanatçı Fonu desteğiyle hazırlandı.

Festivalin uluslararası dans programındaki önemli konuklarından biri ise Nederlands Dans Theater‘ın ikinci topluluğu NDT 2. Topluluk, 27-28 Kasım tarihlerinde Zorlu PSM Turkcell Sahnesi’nde izleyici karşısına çıkacak.

NDT 2‘nin programı, topluluğun koreografik geçmişiyle güncel arayışlarını bir araya getiriyor. Jiří Kylián‘ın Sleepless, Marco Goecke‘nin The Big Crying ve Noé Soulier‘nin Shut Your Eyes and See adlı çalışmaları aynı programda sunuluyor. Böylece topluluğun farklı kuşaklardan koreograflarla kurduğu ilişki, üç ayrı koreografik yaklaşım üzerinden izlenebilecek.

Sleepless, Jiri Kylian.

Festivalin Son Haftasında

Bugün itibarıyla İstanbul Tiyatro Festivali’nin önünde hâlâ önemli gösteriler bulunuyor. Yeşim Özsoy’un yazıp yönettiği Aksak Deliryum, 24-25 Kasım tarihlerinde Alan Kadıköy‘de sahnelenecek. GalataPerform yapımı olan eser, İstanbul‘da bir kafede karşılaşan altı karakter üzerinden yaklaşan, henüz adı konmamış bir felaketin gündelik hayata sızmasını anlatıyor. Günümüzün çatışmaları, savaşları ve toplumsal kırılganlıkları, çağdaş bir tufan anlatısı üzerinden ele alınıyor.

Marah Haj Hussein‘in Dil broblem değil (Language: no broblem) adlı performansı ise 28-29 Kasım tarihlerinde Alan Kadıköy‘de sahnelenecek. Sanatçı, işgal altındaki Filistin‘de yaşayan ailesinden aldığı ses kayıtlarından hareketle Arapça ve İbranice arasındaki ilişkiyi, dilin kuşaklar içinde geçirdiği dönüşümü ve yerinden edilme deneyimini ele alıyor. Arapça, İbranice, İngilizce ve Hollandaca kullanılan performans, dilin yalnızca bir iletişim aracı değil, aynı zamanda kimlik ve iktidar ilişkilerinin bir parçası olduğunu gösteriyor.

Festivalin kapanış gösterisi ise Oscar Wilde‘ın Dorian Gray’in Portresi olacak. Kerem Kurdoğlu‘nun uyarladığı, Mehmet Birkiye‘nin yönettiği Zorlu PSM prodüksiyonu, 3 Aralık’ta Zorlu PSM Turkcell Platinum Sahnesi‘nde prömiyer yapacak. Salih Bademci, Engin Hepileri ve Yiğit Sertdemir‘in de aralarında bulunduğu oyuncu kadrosuyla sahnelenecek yapım, güzellik, gençlik, ahlak ve haz kavramlarını yeniden ele alıyor.

Bu gösterinin festival açısından ayrıca bir anlamı var. Mehmet Birkiye, 2024-2026 dönemini kapsayan üç yıllık küratörlük görevini bu edisyonla tamamlıyor. 2027 ve 2028 yıllarında gerçekleştirilecek 31. ve 32. edisyonların yerli yapımlar programını ise Naz Erayda ve Kerem Kurdoğlu hazırlayacak. Uluslararası yapımlar, eğitim programları ve genel organizasyonun sorumluluğu festival ekibinde kalacak.

Festivalin Sahne Dışındaki Programı

İstanbul Tiyatro Festivali bu yıl ücretsiz etkinliklerini Festival Artı başlığı altında topluyor. Ustalık sınıfları, atölyeler, kitap kulübü buluşmaları ve söyleşiler, festivalin sahnedeki gösterimlerinin dışında kalan programını oluşturuyor.

Bu etkinlikler arasında Caroline Guiela Nguyen ve Fernando Melo‘nun ustalık sınıfları, Taldans ve Kumpanya üzerine gerçekleştirilen Bellek Sahnesi buluşmaları ve festival yapımlarını edebiyat üzerinden tartışmaya açan kitap kulübü oturumları bulunuyor.

İstanbul Tiyatro Festivali’nin 30. edisyonunda Onur Ödülü oyuncu, yönetmen ve eğitmen Tilbe Saran‘a verildi. Ödül, 9 Eylül’de düzenlenen program tanıtım toplantısında takdim edildi.

İstanbul Tiyatro Festivali’nin 30. edisyonu, 3 Aralık’ta sona erecek. Bu yılın programı, tiyatronun farklı anlatım biçimlerini bir araya getirirken hafıza, dil, kadınların toplumsal konumu, savaş ve kent kültürü gibi konuları farklı sahneleme biçimleri üzerinden ele alıyor. Festivalin son haftasında izleyiciyi bekleyen yapımların ardından, 2027’de başlayacak yeni küratörlük dönemi de festivalin yerli üretimlere yaklaşımında yeni bir aşama olacak.

COP31: İklim Krizinin Kültürel Cephesi

0 0,00₺