COP31’in Kültür-Sanat Gündemi
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da gerçekleştiriliyor. İklim politikalarının, finansman mekanizmalarının, enerji dönüşümünün ve uluslararası taahhütlerin tartışıldığı konferansın kültür-sanat ayağı ise farklı ölçeklerde ve birbirinden bağımsız girişimlerle şekilleniyor.
COP31’in kültür programını yalnızca konferans alanındaki sergiler üzerinden değerlendirmek yeterli değil. Sanatın iklim krizini görünür kılma kapasitesi, kültürel mirasın iklim değişikliğine karşı korunması, yerel toplulukların ekolojik bilgisi, sürdürülebilir film üretimi ve kültür politikalarının uluslararası iklim müzakerelerine dahil edilmesi, Antalya’daki çalışmaların başlıca başlıklarını oluşturuyor.
Bu çerçevede dikkat çeken oluşumlardan biri, konferansın kamusal alanı olan Green Zone’da gerçekleştirilen COPArt programı.
COPArt: Still Possible – Sanatla İklim Krizini Görünür Kılmak
COP31’in sanat programı COPArt, Still Possible başlığı altında Türkiye’den ve farklı coğrafyalardan sanatçıların çalışmalarını bir araya getiriyor.
COP31 Başkanlığı tarafından açıklanan bilgilere göre, Antalya Expo Center’daki konferans yerleşkesine yayılan programda 1.000’in üzerinde eser ve 50’den fazla açık hava yerleştirmesi bulunuyor. Böylece sanat, tek bir sergi mekânıyla sınırlı kalmıyor; kamusal alanın farklı noktalarına yayılan bir karşılaşma alanı oluşturuyor.
Programın Türkiye ayağında öne çıkan sergilerden biri Six Masters, Six Traces. Fahrelnissa Zeid, Burhan Doğançay, Ömer Uluç, Devrim Erbil, Mehmet Güleryüz ve Haluk Akakçe‘nin eserlerini bir araya getiren sergi, modern ve çağdaş Türkiye sanatının farklı dönemlerinden altı sanatçıyı aynı çerçevede buluşturuyor.
Uluslararası bölümde Eva Jospin‘in kartondan oluşturduğu ormanlar, Todd Gray‘in çevresel adalet ve tarihsel eşitsizliklere odaklanan çalışmaları, Erica Daborn‘un ekolojik bozulma ve çevresel dönüşüm üzerine üretimleri yer alıyor. Xavier Cortada‘nın iklim farkındalığına yönelik projeleri ve Zaria Forman‘ın eriyen buzulları konu alan pastel çalışmaları da programın uluslararası seçkisi içinde bulunuyor.
Ukraynalı sanatçı Oksana Chepelyk‘in Become an Ocean adlı çalışması, sanat ve bilim arasındaki ilişkiyi su ekosistemleri üzerinden ele alıyor. Doğayla doğrudan ilişki kuran üretimleriyle tanınan NILS-UDO’nun geçici doğa çalışmalarının fotoğrafları da programda yer alıyor. Murat Durusoy’un Post-Nature Studies V.2 adlı video çalışması ise insan eliyle düzenlenmiş peyzaj ile doğal yaşam arasındaki ilişkiye bakıyor.
COPArt‘ın bir diğer özelliği, sanatçıların çalışmalarını yalnızca sergilemekle yetinmeyip su, biyoçeşitlilik, kentlerin geleceği ve kültürel miras gibi başlıklarda konuşmaların gerçekleştirileceği özel bir sahneye de yer vermesi.
British Council: Türkiye ve Birleşik Krallık Arasında Yaratıcı İklim İş Birlikleri
COP31’in kültür-sanat programında dikkat çeken uluslararası aktörlerden biri British Council. Kurumun COP31 kapsamında geliştirdiği program, sanat, sürdürülebilir film üretimi, iklim iletişimi, yerel ekolojik bilgi ve yaratıcı araştırma alanlarında Türkiye ile Birleşik Krallık’tan kurum ve sanatçıları bir araya getiren beş iş birliğini kapsıyor.
“We Gather at COP31 Because We Must”, Manchester merkezli Get It Done ile Ankara Aks Derneği’nin ortaklığında yürütülüyor. Katılımcı sanat ve kamusal alan müdahaleleri üzerinden iklim eylemini erişilebilir kılmayı hedefleyen proje; interaktif sergi, katılımcı oyun ve yaratıcı atölyeler içeriyor.
“Sustainability in Film & Media: Creative Climate Collaborations for COP31”, EkoFilm ile Birleşik Krallık’tan BFI, ScreenSkills, BAFTA albert, Julie’s Bicycle ve Climate Spring’i bir araya getiriyor. Proje sürdürülebilir film yapımı, yeşil beceriler, iklim hikâye anlatıcılığı ve film sektörünün çevresel etkisine odaklanıyor.
“Culture, Creativity and Climate Communication ahead of COP31”, Esmiyor Derneği ile Creatives for Climate ortaklığında iklim iletişiminin kültür ve yaratıcılık yoluyla nasıl güçlendirilebileceğini araştırıyor.
GOLA Kültür, Sanat ve Ekoloji Derneği ile People’s Palace Projects ortaklığındaki çalışma, Doğu Karadeniz’deki ekolojik bilgi ve yerel kültürlerin iklim tartışmalarındaki yerini inceliyor. Laz ve Hemşin topluluklarının perspektiflerinden hareket eden proje; katılımcı araştırma, hikâye anlatıcılığı, fotoğraf ve film yöntemlerinden yararlanıyor.
Ankara’nın Esat mahallesini çalışma alanı olarak belirleyen Roof Coliving ile Selût ortaklığı ise insan dışı yaşam biçimlerini tasarım süreçlerine dahil eden “More-than-Human Design” yaklaşımından hareket ediyor. Topluluk atölyeleri, duyusal haritalama ve kent yürüyüşleriyle mahalledeki biyolojik çeşitlilik ve ekolojik değişim inceleniyor.
Culture x Climate Forum ve Culture Global Stocktake
British Council’ın desteklediği önemli girişimlerden biri de 3 Kasım’da İstanbul Bahçeşehir Üniversitesi’nde gerçekleştirilen üçüncü Culture x Climate Forum. Entertainment + Culture Pavilion, EkoFilm Sürdürülebilir Yapım Platformu, Esmiyor ve Culture Translators Project tarafından düzenlenen forum, Türkiye’den ve uluslararası kültür-sanat çevrelerinden katılımcıları bir araya getirdi.
Julie’s Bicycle, British Film Institute (BFI), Climate Spring ve Sabancı Vakfı Kısa Film Platformu iş birlikleriyle atölyeler ve kısa film gösterimleri gerçekleştirilen buluşmanın amacı, kültür sektörünün iklim eylemine katkısını tartışmak ve uluslararası bilgi alışverişi için zemin oluşturmak.
Bu çerçevede öne çıkan çalışmalardan biri Culture Global Stocktake for Climate Action (CGST). Kültürün iklim politikaları içindeki yerini değerlendirmek üzere farklı ülkelerden kültür profesyonellerini, yerel toplulukların bilgi sahiplerini, gençleri, araştırmacıları ve politika yapıcıları bir araya getiren katılımcı bir değerlendirme çerçevesi olarak tanımlanıyor.
COP31 sırasında açıklanması planlanan ilk sonuçlar, kültürün iklim müzakerelerinde yalnızca iletişim ve farkındalık aracı olarak görülmesinin ötesine geçerek, iklim politikalarının oluşturulması ve uygulanmasında nasıl bir rol üstlenebileceğini tartışmaya açıyor.
Kültürel miras: ICOMOS’un programı
COP31’in kültürel gündeminde sanat sergilerinin yanı sıra kültürel mirasın korunmasına yönelik uluslararası bir program da bulunuyor. ICOMOS Türkiye, ICOMOS Uluslararası İklim Eylemi Çalışma Grubu ve Antalya Bilim Üniversitesi ortaklığında düzenlenen Cultural Heritage in Climate Action programı, 11–16 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştiriliyor.
Program; kültürel peyzajlar, arkeolojik alanlar, modern mimarlık mirası, geleneksel su yönetimi, göçebe yaşam biçimleri, yerel bilgi sistemleri ve iklim adaleti gibi başlıkları ele alıyor. Lyrbe, Side ve Termessos’ta gerçekleştirilecek saha programları, kültürel miras ile çevresel koşullar arasındaki ilişkinin yerinde incelenmesine olanak sağlıyor.
Bu yaklaşım, kültürel mirası yalnızca iklim değişikliğinden korunması gereken bir geçmiş olarak değerlendirmiyor; tarih boyunca farklı coğrafyalarda geliştirilmiş mimari, tarımsal ve toplumsal bilgi biçimlerinin bugünün iklim uyum politikalarına sağlayabileceği katkıları da araştırıyor.
Culture at COP31: Uluslararası Kültür Kuruluşlarının Ortak Platformu
COP31 sırasında kültür, sanat ve miras alanında çalışan uluslararası kuruluşları bir araya getiren yapılardan biri Culture at COP31. Climate Heritage Network, Europa Nostra ve ICOMOS Türkiye çevresinde şekillenen platform, konferans süresince uluslararası kültür sektörünün katılımını koordine etmeyi amaçlıyor.
Platformun gündeminde kültürel miras ve sanatın iklim politikalarının farklı aşamalarına dahil edilmesi bulunuyor. Uyum, emisyon azaltımı, karbonsuzlaşma, kayıp ve zarar ile adil geçiş politikalarında kültürün rolü ele alınıyor.
Edward Burtynsky: İnsan Müdahalesinin Gezegendeki İzleri
COP31 döneminde Antalya’da açılan sergilerden biri Edward Burtynsky‘nin Shifting Topography başlıklı seçkisi. Akra Antalya’da 9–20 Kasım tarihleri arasında görülebilecek sergi, sanatçının Türkiye’deki üretimlerinden ve farklı dönemlerinden çalışmaları bir araya getiriyor.
Seçkide, Borusan Contemporary Art Collection için Anadolu’da gerçekleştirilen Erosion projesi ile In the Wake of Progress adlı multimedya çalışması bulunuyor.
Burtynsky‘nin fotoğrafları, endüstriyel üretim, madencilik, tarım, enerji ve insan müdahalesinin doğal peyzaj üzerindeki etkilerini belgeleyen bir görsel arşiv niteliği taşıyor. Sanatçının yaklaşımı, insan faaliyetlerinin gezegende bıraktığı izleri ölçek, estetik ve tüketim ilişkileri üzerinden değerlendirmeye imkân veriyor.
Antalya’da COP31 Döneminin Diğer Sergileri
COP31’in kültürel etkisi konferans yerleşkesinin dışına, Antalya’nın farklı noktalarına da yayılıyor.
Hırvat sanatçı Nikolina Šimunović ile Türk cam sanatçısı Mert Üngör‘ü bir araya getiren Akdeniz sergisi, Akdeniz’i iki ülke arasında bir sınır olarak değil, ortak bir kültürel ve doğal alan olarak ele alıyor. Belek’teki Lonca Studio’da 8–21 Kasım tarihleri arasında görülebilecek sergide Šimunović‘nin Sea Fireflies serisi ile Üngör’ün cam çalışmaları yer alıyor.
Antalya’nın Kaleiçi bölgesinde ise Muratpaşa Belediyesi’nin COP TOWN programı kapsamında sergiler ve kültürel etkinlikler düzenleniyor. “Akdeniz Değişirse, İnsan Değişir” yaklaşımıyla hazırlanan programda iklim krizi, deniz kirliliği, tüketim alışkanlıkları, atık dönüşümü ve kültürel miras farklı sanat disiplinleri üzerinden ele alınıyor.
Akdeniz Değişirse ve Dönüşen Umut başlıklı grup sergilerinin yanı sıra Sevda Kesim‘in Zamanın Kıyısındaki Ütopya, Semra Erkal‘ın Apati Üçlüsü, Özgül Kahraman‘ın Sessiz Temas ve Serkan Türk‘ün Nesneler, Özneler adlı çalışmaları programda yer alıyor.
İklim Krizinin Dışında Bırakılan Canlılar
COP31’in kültürel ve ekolojik gündemi değerlendirilirken Türkiye’nin kendi çevre ve hayvan politikalarına ilişkin tartışmaları da göz ardı edilemez.
İklim krizi, biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin korunması üzerine uluslararası bir konferansa ev sahipliği yapan Türkiye’de, sokak hayvanlarının yaşam alanlarından çıkarılması, barınaklara alınması ve bu süreçte hayvanların yaşam hakkına ilişkin tartışmalar sürüyor.
30 Temmuz 2024’te kabul edilen 7527 sayılı kanunla belediyelerin sahipsiz köpekleri toplaması ve barınaklara yerleştirmesi zorunlu hale getirildi. Düzenleme, belirli koşullarda ötanaziye de izin veriyor. Yasa, hayvan hakları savunucularının yoğun itirazlarıyla karşılaştı.
Bu mesele, COP31’in kültür programıyla doğrudan bağlantılı bir sergi ya da konferans başlığı olarak ele alınmıyor. Ancak biyoçeşitlilik ve doğayla birlikte yaşama iddiasının tartışıldığı bir ortamda, insan dışındaki canlıların yaşam hakkını da ekolojik tartışmanın dışında bırakmamak gerekiyor.
Ekolojik bütünlük, yalnızca ormanların, denizlerin ve insan yaşamını doğrudan etkileyen doğal kaynakların korunmasıyla sınırlı değil. İnsanla birlikte yaşayan diğer canlıların varlığı ve yaşam alanları da bu tartışmanın parçası.
Kültür, İklim Politikasının Neresinde?
COP31’in kültür-sanat programı, farklı kurumların ve girişimlerin bir araya geldiği geniş bir alan sunuyor. Ancak bu programın gerçek etkisi, sergilerin ziyaretçi sayısı ya da etkinliklerin görünürlüğüyle tek başına ölçülemez.
Asıl mesele, kültürün iklim politikalarının karar alma, finansman ve uygulama süreçlerine ne ölçüde dahil edilebildiği.
British Council’ın yaratıcı iş birlikleri, Culture Global Stocktake’in uluslararası değerlendirme çabası ve ICOMOS’un kültürel miras çalışmaları, bu soruya farklı yönlerden yaklaşan girişimler.
COP31’in ardından bu projelerin ne kadarının kalıcı iş birliklerine, yeni üretim biçimlerine ve somut kültür politikalarına dönüşeceği izlenmesi gereken temel konu.
Antalya’daki program, sanatın iklim krizini anlatma kapasitesinin ötesinde, kültürel üretimin kendisinin nasıl dönüştürülebileceğine ilişkin soruları da gündeme getiriyor. Bu soruların konferans sona erdikten sonra da tartışılmaya devam etmesi, COP31’in kültür alanındaki en önemli sınavlarından biri olacak.
