Venedik Bienali için Güney Afrika’da aylar önce başlayan tartışma, ülkenin 2026 edisyonundan tamamen çekilmesiyle sonuçlandı. Sanatçı Gabrielle Goliath ve küratör Ingrid Masondo tarafından hazırlanan pavyon projesinin ocak ayında iptal edilmesinin ardından açılan dava reddedildi. Kültür Bakanlığı da bunun ardından Güney Afrika’nın bu yıl bienalde yer almayacağını doğruladı.
Krizin başlangıcı Aralık ayında yapılan seçim sürecine uzanıyor. Bağımsız bir seçici kurul, Goliath ve Masondo’yu oybirliğiyle Güney Afrika Pavyonu için belirlemişti. İkilinin Venedik’te sunmayı planladığı proje, sanatçının 2015’ten bu yana sürdürdüğü performans dizisi Elegy’nin yeni bir versiyonuydu. Çalışma, yas, şiddet ve kolektif hafıza etrafında şekillenen çok katmanlı bir anlatı kuruyordu.
Ancak Güney Afrika Kültür Bakanı Gayton McKenzie, 2 Ocak’ta projeyi iptal etti. Bu karar, ülkelerin bienal katılımını kesinleştirmesine yalnızca günler kala alındı. Bakanlık, eserin Gazze’ye ilişkin referanslar içerdiğini ve bunun “bölücü” bir tartışma yaratabileceğini savundu. McKenzie ayrıca, bakanlığın proje hakkında yeterince bilgilendirilmediğini ileri sürerek pavyonun organizasyonunu üstlenen kurumla yapılan sözleşmeyi feshetti.
Bu gönderiyi Instagram’da gör
Gazze Referansı, Dava Süreci ve Geri Çekilme Kararı
Goliath’ın Venedik’te sunmayı planladığı Elegy çalışması farklı coğrafyalardaki kayıpları aynı hafıza alanında ele alıyordu. Proje, Güney Afrika’da kadınlara ve queer bireylere yönelik cinayetleri, Namibya’da 20. yüzyılın başında gerçekleşen Herero ve Nama soykırımını ve Gazze’de hayatını kaybeden sivilleri birlikte düşünüyordu. Eserde, 2023 yılında İsrail’in düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden Filistinli şair Hiba Abu Nada’nın dizelerine de yer verilmesi planlanıyordu.
Bakanlık bu bölümü sorunlu buldu. Goliath ve Masondo ise kararın sansür anlamına geldiğini savundu ve bakanın yetkisini aştığını ileri sürerek konuyu mahkemeye taşıdı. Sanatçı tarafı ayrıca pavyon seçim sürecinin bağımsız yürütüldüğünü ve siyasi müdahalenin hukuki dayanağı olmadığını belirtti.
Dosya Güney Afrika’daki North Gauteng High Court tarafından görüldü. Davaya bakan yargıç Mamokolo Kubushi, bienal için belirlenen son tarihten kısa süre önce sanatçının acil başvurusunu reddetti. Kararın gerekçesi açıklanmadı. Mahkeme ayrıca dava masraflarının başvuru sahipleri tarafından ödenmesine hükmetti.
Sanatçı ve küratör kararı temyize götüreceklerini açıkladı. Açıklamalarında kararın Güney Afrika’daki sanatçılar ve küratörler için ifade özgürlüğü açısından tehlikeli bir emsal oluşturabileceğini söylediler.
Mahkeme kararından iki gün sonra Kültür Bakanlığı, ülkenin bienale katılmayacağını duyurdu. Bakanlık yeni bir pavyon hazırlanacağı yönündeki iddiaları da reddetti. Böylece Güney Afrika için Arsenale’de ayrılan alanın boş kalması bekleniyor.
