Güney Afrika’nın 2026 Venedik Bienali için seçtiği pavyon projesi, sanatçı Gabrielle Goliath’ın Gazze’ye değinen çalışması gerekçe gösterilerek Kültür Bakanlığı tarafından iptal edildi. Bağımsız bir seçici kurulun oybirliğiyle belirlediği proje, “kutuplaştırıcı” bulunduğu gerekçesiyle son anda geri çekilirken, karar ülkede ve uluslararası sanat çevrelerinde sansür tartışmalarını beraberinde getirdi.
Daily Maverick’in haberine göre iptal kararı 2 Ocak’ta alındı. Bu tarih, ülkelerin Bienal pavyonlarını resmî olarak kesinleştirmesine yalnızca sekiz gün kala anlamına geliyor. Goliath, Venedik Bienali’nin 2024 ana sergisinde de yer almış bir sanatçı olarak, uzun soluklu Elegy serisinden bir çalışmayı Güney Afrika Pavyonu’nda sunmaya hazırlanıyordu. Sanatçının 2015’te başlattığı seri, cinsel şiddet ve kadın cinayetlerine odaklanan bir performans olarak ortaya çıkmış, yıllar içinde yas, hafıza ve onarım etrafında şekillenen çok katmanlı bir sanatsal pratiğe dönüşmüştü.
Elegy‘nin Anlattığı Yas Coğrafyası
Yeni versiyonuyla Elegy, Güney Afrika’daki kadın ve queer cinayetlerini, Namibya’da 20. yüzyılın başında Alman sömürge yönetimi tarafından gerçekleştirilen Herero ve Nama soykırımını ve Gazze’de yaşanan sivil kayıpları birlikte ele alıyordu. Tartışmaların merkezine oturan bölüm ise, Ekim 2023’te İsrail saldırısında hayatını kaybeden Filistinli şair Hiba Abu Nada’nın dizelerine yer verilmesiydi.
Kültür Bakanı Gayton McKenzie’nin Aralık ayında pavyon organizatörlerine gönderdiği yazıda, bu bölümün değiştirilmesini talep ettiği ve aksi hâlde Güney Afrika’nın Bienal katılımını iptal edebileceğini belirttiği aktarıldı. McKenzie, eserin “devam eden ve geniş ölçekte kutuplaşmaya yol açan bir uluslararası çatışmaya” referans verdiğini savundu. Bakanlığa göre Güney Afrika Pavyonu, ülkenin kendi deneyimlerine odaklanmalı ve küresel politik gerilimlerin sahnesine dönüşmemeliydi.
Buna karşılık pavyonun seçici kurulu, Bakanlığın müdahalesini açık bir sansür olarak tanımladı. Kurul tarafından yayımlanan açıklamada, bağımsız ve şeffaf bir küratöryel sürecin siyasi baskıyla geçersiz kılınmasının kabul edilemez olduğu vurgulandı. Açıklamada, sanatçı ve küratörlerin politik anlatılara hizmet edecek şekilde yönlendirilmesinin reddedildiği ifade edildi.
Gabrielle Goliath ise yaptığı açıklamada, işlerinin şiddeti yeniden üretmekten ziyade, şiddeti mümkün kılan koşulları görünür kılmayı amaçladığını söyledi. Sanatçı, çalışmalarının ölümden çok yaşamı, yasın içinden filizlenen dayanışma ve onarım pratiklerini merkeze aldığını vurguladı.
“Umudu ayakta tutmanın politik bir sorumluluk olduğu bir anda, bu tür yas biçimlerinin daha da hayati olduğuna inanıyorum,”
diyen Goliath, üretimini dekolonyal ve siyah feminist bir bakım etiği içinde konumlandırdığını ifade etti. Karar, sanat dünyasında geniş yankı uyandırdı. Güney Afrikalı sanatçı Candice Breitz, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda iptali ifade özgürlüğüne yönelik ağır bir müdahale olarak değerlendirdi. Yaşananlar, son yıllarda Venedik Bienali pavyonlarında İsrail ve Filistin meselesi etrafında art arda yaşanan sansür ve geri çekilme tartışmalarını da yeniden gündeme taşıdı.
Bu gönderiyi Instagram’da gör
Goliath ve küratör Ingrid Masondo’nun kararı Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa’ya ve ilgili kurumlara taşıdığı belirtilirken, ülkenin 2026 Venedik Bienali’ne hangi içerikle ve nasıl katılacağı hâlâ belirsizliğini koruyor.
